Ivana Benario yazdı / Nepal'de ayaklanma sonrası seçimler
Nepal Eylül 2025'te hükümet temsilcilerine yönelik yolsuzluk suçlamaları nedeniyle bir isyan dalgasıyla sarsıldı. Hükümet yetkilileri, kamu fonlarının kötü yönetimi, nepotizm ve siyasette kayırmacılıkla suçlanıyordu. Protestoların ardından ülkede bazı sosyal medya platformları yasaklandı. Eylemcilerin büyük çoğunluğunu gençler oluşturuyordu ve hükümetin istifasını talep ediyorlardı.
“Gen Z“ olarak adlandırılan bu gençler, iki hafta süren protestolar sırasında 70'ten fazla kişinin hayatını kaybetmesine ve 2.100'den fazla kişinin yaralanmasına tanık oldu. Şiddetli baskının ardından birçok bakan görevini bıraktı ve 9 Eylül'de Başbakan Khadga Prasad Sharma Oli dahil hükümetin büyük kısmı istifa etti.
Eylemcilerin talepleri çoğunlukla haklı ve burjuva demokrasi bağlamında sınırlı olmasıyla birlikte, her ne kadar Maocu halk savaşı geleneğinden gelen komünist partiler ayaklanmada etkin yer almaya çalışsa da, ayaklanmanın başında ABD yanlısı güçlerin hazırlık ve yönlendirmeleri dikkat çekti. Örneğin, CIA bağlantılı Barbara Foundation temsilcilerinin etkinliği, ABD Büyükelçiliği Gençlik Konseyi çalışanlarının protestolarda öne çıkması ve bazı gerici Tibet kurumlarının müdahaleleri, hazırlıklı ve hedefli muhalefet karşıtı kundaklama saldırılarını ortaya koydu.
Bu durum, Nepal'in Hindistan ve Çin arasında stratejik bir jeopolitik konumda bulunması ve ABD'nin Çin'i çevreleme stratejisinde Şanghai İşbirliği Örgütü zirvesine katılan Nepal'i Çin'den uzaklaştırma girişimi olarak da yorumlanabilir.
Ayaklanmanın ardından Sushila Karki geçici hükümetin başbakanı olarak seçildi ve 5 Mart için yeni seçimleri ilan etti. Seçimler planlandığı gibi gerçekleştirildi.
ESKİ RAPÇİ BAŞBAKAN YOLUNDA
6 Mart 2026 itibarıyla ilk tahminlere göre, üç yıl önce kurulan Rastriya Swatantra Party (RSP), yeni alt meclis seçimlerinde sayımı başlayan 94 seçim bölgesinden 70'ini kazandı. Nepal Komünist Partisi, Nepal Kongre Partisi ve Eylül ayında görevden alınan Komünist Parti (Birleşik Marksist-Leninist) ise her biri 6 bölge elde etti.
RSP'nin zaferi öngörülüyordu. Nepal'in yolsuzlukla dolu siyasi ortamında genç parti, kent gençliğinin sesi olarak kendini kanıtladı ve anti-yolsuzluk partisi olarak kendini sundu.
Partinin başkan adayı Balen Shah, siyasi kariyerinden önce rap şarkıları yazıyor ve işçi göçü ile toplumsal eşitsizlik konularını işliyordu. İlk siyasi deneyimini Ocak 2026'ye kadar Katmandu belediye başkanı olarak kazandı. Geçen yılki ayaklanmalar sırasında protesto hareketinin yüzlerinden biri haline geldi ve geçici lider adayı olarak gündeme geldi.
Shah, geçici liderliği üstlenmek istemedi. Bunun yerine, görevden alınan Başbakan Khadga Prasad Sharma Oli'nin seçim bölgesinde doğrudan rakip olarak aday oldu. Oy sayımı hâlâ devam ediyor ve Shah seçmenlerin büyük bir kısmını ikna etmiş görünüyor. Yerel saatle sabah 10 civarında açıklanan ara sonuçlara göre Shah 6.090 oy alırken, Oli yalnızca 2.087 oy aldı.
Yaklaşık 19 milyon seçmenin yüzde 60'ı oy kullanırken, “Gen Z" protesto hareketine mensup birçok genç parlamenter seçimleri boykot etti. BBC'ye konuşan bir gösterici, kapitalist, komünist veya maoist bir partiye yeniden oy vermeden önce temel değişiklikler beklediğini belirtti. Gen Z'nin öncelikli talebi, Nepal'deki yöneticilerin kayırmacılık sisteminin kaldırılması ve gençlerin ülkenin geleceğini belirlemesine izin verilmesiydi.
Seçimlere halkın geniş desteğine rağmen, birçok bölgede güvenlik açısından gerginlikler yaşandı. Toplamda 77 bin polis, 134 bin seçim görevlisi ve 80 bin asker seçim güvenliğini sağlamak için görevlendirildi.
Seçim karşıtı protestolar özellikle monarşist kanattan geldi. "Seçime karşı faaliyetler" gerekçesiyle tutuklanan yaklaşık 130 kişi arasında ünlü sağ popülist aktivist ve milyoner Durga Prasai de bulunuyordu. Seçim günü genel olarak sakin geçti; yalnızca Dolakha bölgesinde bazı çatışmalar oldu ve bir kişi yaralandı. Durum hızla kontrol altına alındı.
GEN Z NET REFORMLAR BEKLİYOR
Tahmini seçim sonuçları açık bir tablo çiziyor: Nepal, özellikle gençler, siyasetteki yolsuzluk ve kayırmacılıktan bıktı. Geçen yılki protestoların neler başarabileceği görülmüştü. O dönemde istifa eden başbakanın yeniden aday olması, çoğu kişi için beklenmedik bir gelişmeydi.
Ancak ayaklanmacılar, seçtikleri geçici başbakanla bu konuda anlaşmıştı. Görünüşe göre eski protestocular, yeni parlamento seçimi ile sınırlı imkanlar çerçevesinde en büyük başarılarını elde etti.
Seçim kampanyasında parti, ekonomik ve toplumsal birçok konuda tarafsız bir çizgi izleyerek dikkat çekti. Parti üyeleri kendilerini merkezci bir parti olarak tanımlıyor. Hedef, yolsuzluktan etkilenen Nepal'i bu sorundan kurtarmak.
Balen Shah, bağımsız belediye başkanıyken de bu göreve kendini adamıştı. Şimdi bu deneyimini tüm Nepal'e uygulayıp uygulayamayacağı zamanla görülecek. Ancak gençlerin ona duyduğu güvenin ve hakları kısıtlanırsa sosyal adaletsizliğin devam etmesi durumunda neler başarabileceklerinin farkında olduğu kesin.
Seçimler öncesinde, halk savaşı geleneğinden gelen kimi partilere yönelik tutuklama saldırıları, Nepal'in monarşinin yıkılmasından sonra kurulan denklemin bozulduğunu ve yeni bir döneme girildiğini gösteriyor.